Chùa Đông Dư Hạ (Phù Quang Tự): Niềm Tự Hào Tâm Linh Của Người Con Xã Bát Tràng

Trong tâm thức của mỗi người con đất Việt, ngôi chùa làng không chỉ là nơi thờ phật, là chốn linh thiêng để gửi gắm niềm tin tâm linh, mà còn là hồn cốt, là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa - lịch sử qua bao thăng trầm của thời đại. Đối với tôi, một người con sinh ra từ cái nôi gốm sứ Bát Tràng, niềm tự hào không chỉ nằm ở những lò bầu rực lửa hay những men gốm tinh xảo, mà còn nằm ở những di tích lịch sử in đậm dấu ấn thời gian. Một trong số đó, không thể không nhắc đến Chùa Đông Dư Hạ – hay còn có tên chữ là Phù Quang Tự – một di tích Lịch sử và Nghệ thuật đã được xếp hạng, mãi là điểm tựa tinh thần vững chãi cho dân làng chúng tôi.

Chùa Đông Dư Hạ Xã Bát Tràng - Gốm Sứ Bát Tràng Thanh Hương

Dấu Ấn Lịch Sử Và Vị Trí Địa Lý Đặc Biệt

Nguồn gốc từ thời Nguyễn

Theo dòng chảy lịch sử và những tư liệu còn lưu giữ tại địa phương, Chùa Đông Dư Hạ được khởi dựng vào thời Nguyễn, cụ thể là vào thế kỷ XIX. Đây là giai đoạn mà Phật giáo Việt Nam có những bước phát triển ổn định và gắn liền mật thiết với đời sống làng xã. Cái tên "Phù Quang Tự" mang ý nghĩa về ánh sáng Phật pháp chiếu rọi, soi đường chỉ lối cho chúng sinh thoát khỏi mê lầm, tìm về bến giác. Trải qua hàng trăm năm, ngôi chùa vẫn đứng đó, trầm mặc và uy nghiêm, chứng kiến bao cuộc đổi thay của thế thái nhân tình, bao mùa nước lên xuống của dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa.

Sự thay đổi về địa giới hành chính

Về mặt địa lý, lịch sử của chùa gắn liền với những biến chuyển của vùng đất Gia Lâm. Trước đây, chùa thuộc làng Đông Dư Hạ, xã Đông Dư, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội. Tuy nhiên, theo sự phân chia và quy hoạch địa giới hành chính mới để phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội, nay chùa thuộc thôn Đông Dư Hạ, xã Bát Tràng, thành phố Hà Nội.

Sự thay đổi này càng làm cho người dân Bát Tràng chúng tôi thêm phần tự hào. Bởi lẽ, Bát Tràng giờ đây không chỉ nổi tiếng với nghề gốm lừng danh, mà còn được bồi đắp thêm chiều sâu văn hóa tâm linh từ những di tích quý báu như Phù Quang Tự. Ngôi chùa như một mảnh ghép hoàn hảo, tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng, phong phú cho quê hương Bát Tràng.

Chùa Đông Dư Hạ (Phù Quang Tự): Niềm Tự Hào Tâm Linh Của Người Con Xã Bát Tràng

Những Bậc Chân Tu Giữ Lửa Cho Phù Quang Tự

Một ngôi chùa muốn hưng thịnh, cảnh quan muốn trang nghiêm, đạo hạnh muốn lan tỏa, không thể thiếu công đức của các bậc sư trụ trì. Họ là những người "giữ lửa", chăm lo từng nén hương, từng gốc cây, ngọn cỏ và hướng dẫn phật tử tu tập. Lịch sử chùa Đông Dư Hạ ghi nhận công lao to lớn của các thế hệ trụ trì qua các thời kỳ:

Ni sư Thích Đàm Thu (từ 1978 đến 1982): Người đã gắn bó với chùa trong những năm tháng đất nước còn nhiều khó khăn sau chiến tranh, gìn giữ ngôi Tam Bảo được ấm cúng khói hương.

Đại đức Thích Thanh Phương (từ 1989 đến 1992): Tiếp nối ngọn đèn thiền, thầy đã có công duy trì các hoạt động tín ngưỡng cho bà con lối xóm trong giai đoạn đổi mới.

Hòa thượng Thích Quảng Kính (từ 1992 đến 1995): Với đạo hạnh cao thâm, Hòa thượng đã đặt nền móng cho những tư tưởng phát triển chùa trong giai đoạn mới.

Đại đức Thích Nguyên Ân (từ 1995 đến nay): Đây là giai đoạn chùa Đông Dư Hạ có sự "thay da đổi thịt" mạnh mẽ nhất. Đại đức Thích Nguyên Ân không chỉ là một bậc tu hành mẫu mực mà còn là người có tầm nhìn, có tâm và có tầm trong việc trùng tu, tôn tạo di tích, biến Phù Quang Tự trở thành một chốn tùng lâm trang nghiêm như ngày nay.

Chùa Đông Dư Hạ Xã Bát Tràng - Gốm Sứ Bát Tràng Thanh Hương

Quá Trình Trùng Tu Và Tôn Tạo: Sự Hồi Sinh Mạnh Mẽ

Dưới sự trụ trì của Đại đức Thích Nguyên Ân, cùng với sự phát tâm công đức của thập phương gia tín và đặc biệt là sự đoàn kết của người dân Bát Tràng - Đông Dư, ngôi chùa đã trải qua nhiều đợt đại trùng tu, xây dựng mới các hạng mục công trình, tạo nên một diện mạo bề thế nhưng vẫn giữ được nét cổ kính truyền thống.

Giai đoạn kiến thiết ban đầu (1996 - 1997)

Ngay sau khi tiếp quản chùa, Đại đức Thích Nguyên Ân đã bắt tay vào việc kiện toàn cơ sở vật chất.

Năm 1996: Xây dựng Tam Quan và Tường bao. Cổng Tam Quan là bộ mặt của ngôi chùa, việc xây dựng hạng mục này khẳng định vị thế và sự trang nghiêm của chốn thiền môn. Bức tường bao quanh không chỉ phân định ranh giới mà còn bảo vệ sự thanh tịnh cho không gian bên trong.

Năm 1997: Xây dựng khu Tạo soạn. Đây là nơi chuẩn bị đồ lễ, nấu nướng phục vụ cho các dịp lễ tết, giỗ chạp, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của nhà chùa và phật tử.

Giai đoạn hoàn thiện và mở rộng (2000 - 2005)

Đây là giai đoạn đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ nhất về kiến trúc của Phù Quang Tự.

Năm 2000: Một dấu mốc quan trọng khi nhà chùa tiến hành sửa chữa ngôi Tam Bảo. Tam Bảo là trái tim của ngôi chùa, nơi thờ chư Phật. Việc trùng tu giúp ngôi chính điện trở nên khang trang, lộng lẫy hơn. Đồng thời, chùa cũng xây dựng ngôi nhà gỗ hai tầng với kiến trúc hiện đại. Sự kết hợp này cho thấy tư duy cởi mở, hòa nhập nhưng không hòa tan, vừa giữ gìn nét xưa, vừa đáp ứng công năng sử dụng trong thời đại mới.

Năm 2003: Xây dựng Nhà Tổ và Nhà Khách. "Uống nước nhớ nguồn", nhà Tổ là nơi thờ các vị sư tổ đã viên tịch, thể hiện đạo hiếu của người tu hành. Nhà khách khang trang giúp đón tiếp các đoàn phật tử thập phương về chiêm bái được chu đáo hơn.

Năm 2005: Đây là năm chứng kiến sự bùng nổ về các hạng mục xây dựng, biến khuôn viên chùa thành một quần thể kiến trúc phật giáo hoàn chỉnh.

Thiền đường giảng pháp: Nơi các phật tử nghe kinh, thính pháp, tu dưỡng đạo đức.

Nhà thờ Mẫu và Lầu Quan Âm: Đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng thờ Mẫu (một nét đẹp văn hóa dân gian Việt Nam) và tín ngưỡng thờ Bồ Tát Quán Thế Âm của người dân.

Vườn Lộc Uyển: Tái hiện lại khung cảnh Đức Phật thuyết pháp lần đầu tiên, tạo nên một không gian xanh mát, thanh tịnh.

Cùng nhiều cảnh quan khác, biến chùa Đông Dư Hạ thành một bức tranh sơn thủy hữu tình giữa lòng xã Bát Tràng.

Giá Trị Nghệ Thuật Và Sự Công Nhận Của Nhà Nước

Không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh, Chùa Đông Dư Hạ còn là một kho tàng nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc. Hệ thống tượng pháp, hoành phi, câu đối và các mảng chạm khắc tại chùa đều mang đậm dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn, tinh xảo và sống động.

Chính bởi những giá trị to lớn về mặt lịch sử và kiến trúc nghệ thuật đó, Chùa Đông Dư Hạ đã vinh dự được Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội công nhận là Di tích Lịch sử - Nghệ thuật theo Quyết định số 311/QĐ - UBND. Tấm bằng công nhận này không chỉ là sự ghi nhận của Nhà nước mà còn là niềm tự hào vô bờ bến của cán bộ và nhân dân xã Bát Tràng. Nó khẳng định rằng, trên mảnh đất này, bên cạnh sự thăng hoa của nghệ thuật gốm sứ, còn có sự trường tồn của những giá trị văn hóa tâm linh.

Lời Kết: Phù Quang Tự Trong Trái Tim Người Bát Tràng

Mỗi lần nghe tiếng chuông chùa Phù Quang ngân vang, lòng tôi lại thấy nhẹ nhàng, thanh thản đến lạ. Ngôi chùa không chỉ là di tích, đó là nhà, là quê hương. Sự khang trang của chùa ngày hôm nay là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của văn hóa làng xã, cho tấm lòng hướng thiện của người dân nơi đây.

Là một người con của Bát Tràng, tôi tự hứa với lòng mình sẽ cùng cộng đồng chung tay gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị của di tích Chùa Đông Dư Hạ. Để rồi mai sau, dù có đi đâu về đâu, mỗi khi nhắc đến Bát Tràng, du khách không chỉ nhớ về những chiếc bình gốm tinh khôi, mà còn nhớ về một Phù Quang Tự uy nghiêm, cổ kính – một đóa sen thơm ngát giữa lòng Hà Nội.